In 2035 heeft Nederland weer een gezonde hartslag

Nederland scoort hoog op geluksindices, maar in een samenleving die 24/7 "aan" staat, stijgen burn-out, slaaptekort en eenzaamheid samen: inmiddels ervaart 20% van alle werkenden burn-outklachten, tegen 14,4% in 2014. Geen toeval, maar de symptomen van afbrokkelende collectieve ritmes, rituelen en routines — en die verloren hartslag herstellen we heel concreet.

Doe mee →

Het probleem

Nederland is haar ritme kwijt — en de prijs is zichtbaar in gezondheid, welzijn en gemeenschap

Wat vroeger vanzelf ging, is nu een privéproject geworden — en daarmee een individuele last.

Vroeger droegen gemeenschap, traditie en een gedeelde kalender onze ritmes, rituelen en routines. Nu zijn ze een individuele keuze — “persoonlijke discipline en zelfhulp” — en dus een individuele last. De gedeelde maaltijd, de zondagsrust, de collectieve stilte verdwijnen geleidelijk: de 24/7-economie ondermijnt onze rust, sociale media verstoort de slaap en prestatiedruk laat geen ruimte voor adempauzes, terwijl thuis drukke agenda's de rituelen verdringen en schermen het gezinsritueel vervangen. Die erosie is moeilijk te grijpen, maar de gevolgen raken de kern van ons arbeids- en zorgsysteem: de burn-outepidemie is geen individueel falen, maar het symptoom van een samenleving die de biologische en sociale grenzen van de mens structureel negeert.

De cijfers

20%

werkenden (1,7 mln) ervaart burn-outklachten, was 14,4% in 2014

*Bron: TNO Arbobalans 2025, RIVM/CBS Gezondheidsenquête 2024, CBS 2023/2025

25%+
Nederlanders (12+) met structurele slaapproblemen; vrouwen 31%, mannen 21%
€ 8,3 mrd
werkgerelateerd ziekteverzuim/jaar, waarvan €4,9 mrd psychosociaal
58%
Nederlanders zonder religieuze gezindte; wekelijkse ankerpunten weggevallen

Drie krachten achter de ritmeloosheid

De ritmeloosheid is geen toeval. Drie krachten versterken elkaar: een moderne dwang tot groei die vervreemdt, het verdwijnen van rituelen van afsluiting, en een telefoongebaseerde kindertijd die slaap en aandacht ontregelt. Ritmes, rituelen en routines zijn geen nostalgisch overblijfsel, maar de biologische, sociale en spirituele infrastructuur van een gezonde samenleving. Wat als we er samen aan bouwen in plaats van het aan toeval over te laten?

Sociale versnelling (Hartmut Rosa)

de moderne 'dwang tot groei' leidt tot vervreemding en verlies van resonantie; collectieve ritmes zijn de tegenkracht

Het verdwijnen van rituelen (Byung-Chul Han)

zonder rituelen van afsluiting hangen mensen in een eindeloze productie- en consumptiecyclus — communicatie neemt toe, gemeenschap neemt af

De 'Grote Herbedrading' van Gen Z (Jonathan Haidt)

de telefoongebaseerde kindertijd verstoort slaapritmes, fragmenteert aandacht en voedt een epidemie van angst en depressie

Ons verlangen voor 2035

In 2035 heeft Nederland weer een gezonde hartslag.

Lees de roadmap →

Na decennia van versnelling herstellen collectieve ritmes, rituelen en routines de menselijke maat. Niet als opgelegde plicht, maar als uitnodiging: stap binnen in een rituele ruimte, haak aan bij een gedeeld ritme, doe mee met een gezamenlijke routine — vrij van dwang of discipline. De behoefte is er al; Nederland is in beweging. Herstel gebeurt op drie niveaus tegelijk — lichaam, gemeenschap en systeem — zodat de menselijke hartslag terugkeert in gezinnen, buurten, scholen, zorg en werk.

Lichaam (biologische grenzen)Gemeenschap (verbinden)Systeem (collectieve rust verankeren)

Opgaven

Openstaande opgaven

Trekker gezocht

Een menselijke hartslag in de economie

Wat schuurt: 20% van de werkenden heeft burn-outklachten (in 2014 was dat 14,4%); bij vrouwen van 25–34 jaar is het bijna 30%. Werkgerelateerd verzuim kost €8,3 miljard per jaar. De 24-uurseconomie en versnippering van tijd negeren de biologische en sociale grenzen van mensen.

De opgave: Collectieve rustmomenten krijgen weer een beschermde plek: gedeelde rust- en feestdagen, grenzen aan de 24-uurseconomie, en werkgevers die sturen op duurzame inzetbaarheid in plaats van kortetermijnproductiviteit (minder vergaderingen en administratie, meer autonomie over werktijden).

Zoekt: Projectleider Menselijk werktempo

Vacatures

Draag een van deze opgaven

Verlangen 8Projectleider Levenskruispunten (8.2)
  • Toegankelijke rituelen en begeleiding ontwikkelen voor geboorte, volwassen worden, huwelijk, scheiding en overlijden, voor gelovigen én niet-gelovigen
  • Samenwerken met gemeenten, uitvaartorganisaties, scholen en gemeenschappen om die momenten dichtbij beschikbaar te maken
Jij bent: een ritueelbegeleider, uitvaartprofessional, geestelijk verzorger of eventmaker met gevoel voor betekenisvolle momenten.Reageer
Verlangen 8Projectleider Menselijk werktempo (8.1)
  • Met werkgevers pilots draaien rond collectieve rust, minder vergaderdruk en meer autonomie
Jij bent: een HR- of organisatieadviseur die werkculturen weet te veranderen.Reageer

In 2035 heeft Nederland weer een gezonde hartslag.

Nieuws en inzichten

Beweging in beeld

Verhalen, cijfers en inzichten rond ritmes, rituelen en routines — voor wie wil meedenken of meedoen aan een gezonde hartslag voor Nederland.

Alle artikelen

Er zijn nog geen artikelen gekoppeld aan dit verlangen.

Verdieping

Analyse, strategie en visie 2035

Drie documenten die de urgentie onderbouwen, de strategie uiteenzetten en de toekomstvisie schetsen.

02Strategie

5 actielijnen naar een gezonde hartslag

Van een samenleving die versnelt naar een samenleving die ademt.

  1. 1Rituele alfabetisering — collectief geheugen herstellen, biologische kennis toevoegen, 'vak van het hart' in het onderwijs
  2. 2Cultuurbouwers & resonantie-infrastructuur — makers steunen, plekken behouden, verenigingsleven versterken
  3. 3Nationale RRR & de Wettelijke Rust-Audit — feest- en rustdagen synchroniseren, recht op onbereikbaarheid
  4. 4Ondersteuning bij levenskruispunten — toegankelijke overgangsrituelen en bescherming van de 'Anxious Generation'
  5. 5Systeemgerichte hervorming — leiders opleiden, werkcultuur hervormen, autonomie en werkdruk aanpakken
Lees de strategie
01Analyse · Urgentie

Nederland is haar ritme kwijt

De erosie van collectieve ritmes, rituelen en routines is de gedeelde oorzaak onder burn-out, slaaptekort en eenzaamheid — in stand gehouden door sociale versnelling, het verdwijnen van rituelen en de 'Grote Herbedrading' van Gen Z.

20%werkenden met burn-outklachten
€ 8,3 mrdwerkgerelateerd verzuim per jaar
58%zonder religieuze gezindte
Lees de analyse

Visie 2035

In 2035 heeft Nederland weer een gezonde hartslag.

Gedeelde ritmes brengen de menselijke maat terug — aangeboden via uitnodiging, niet via dwang.

Portret van Wouter de Vos

Contact

Neem contact op

Of je nu een organisatie vertegenwoordigt, als professional wilt bijdragen, of gewoon nieuwsgierig bent — neem gerust contact op.

Doe mee →

Regieteam

Wouter de Vos (aanjager)Regieteamlid 1Regieteamlid 2Regieteamlid 3